" حق تاليف ، فرصت يا تهديد "
مقدمه :
قبل از ورود به بدنه اين بحث لازم است مختصري در مورد ارزش و اهميت مفهوم كپي رايت گفته شود تا ضرورت پرداختن به اين مقوله روشن گردد. بارها در مطبوعات و يا ساير رسانه هاي ارتباط جمعي خوانده ايد و يا مشاهده كرده ايد كه به آثار فكري يا فرهنگي يا هنري ديگران دستبرد زده شده است به اين شكل كه اثري ، فكري يا هنري به نام كسي غير از سازنده آن و در جهت سودجويي هاي كلان در بازارهاي تجاري وارد شده است بدون اينكه كوچكترين منفعتي به صاحب اصلي آن اثر برسد.
همانطور كه همه ميدانيم اين مسئله علاوه بر ضررهاي مادي تاثيرات بسيار منفي و بدي را بر روح و روان صاحبان آثار سرقت شده ميگذارد به نحوي كه حتي شايد ديگر هيچ انگيزه اي براي توليد اثر ديگري نداشته باشند و نسبت به هر خلاقيت جديد هنري يا انديشه اي بي ميل شده باشند چرا كه در صورت رعايت نشدن حقوقشان هيچ مرجعي براي رسيدگي به شكايت آنها وجود ندارد.
هنوز متاسفانه اين فرهنگ زشتي كه دستبرد زدن به يك اثر هنري، به عنوان مثال كپي غير مجاز يك فيلم، همسنگ دزدي از مال غير است در جامعه ما آنچنان كه بايد جا نيفتاده است و عليرغم قوانيني كه قانونگذار در راستاي حمايت از حقوق مولفين به تصويب رسانده فاصله زيادي تا عملي شدن اين قوانين در جامعه وجود دارد به نحوي كه متاسفانه كماكان به وفور با اخباري در زمينه رعايت نشدن حقوق صاحبان آثار مواجه ميشويم.
براستي چه بايد كرد؟ چگونه ميتوان گامي جديد و عملي در راستاي رعايت حقوق صاحبان آثار فرهنگي و فكري برداشت؟امروز كه دنيا با اهرم نظارتي سازمان تجارت جهاني به مبحث حقوق مالكيت فكري وارد شده است، چگونه ميتوان از اين قافله عقب نماند و به آن پيوست؟ حجم دزدي رخ داده ناشي از رعايت نشدن حق تاليف در كشورمان به چه ميزان است؟پيامدهاي منفي اين اتفاق چيست؟ وظيفه هريك از ما در اين مسير چگونه است؟ فرهنگ سازي در اين زمينه نيازمند چه ساز و كارهايي هست؟ نواقص موجود در رويكردهاي فعلي چيست و چگونه ميتوان آنها را برطرف كرد؟
اين مختصر تلاش ناچيزي است در راستاي نشان دادن اهميت مفهوم حق تاليف در صنعت سينماي خانگي اين مرز و بوم.
تعاريف :
1- حقوق مالكيت فكري
به حقوق ناشي از آفرينش ها و خلاقيت هاي فكري در زمينه علمي ، صنعتي و تجاري ، ادبي و هنري گفته مي شود كه به دو حوزه تقسيم مي گردد :
الف) حقوق مالكيت صنعتي شامل :
1- حقوق مربوط به علائم تجاري
2- حقوق مربوط به اختراع و طراحي صنعتي
ب) كپي رايت ( حقوق تاليف) و حقوق جانبي
2- كپي رايت
از نظر لغوي به معني حق نسخه برداري و يا حق مولف است كه مي تواند طيف گسترده اي از آثار مكتوب ، آثار سمعي بصري- آثار تجسمي و صنايع دستي ، نقشه قالي و گليم و نرم افزارهاي رايانه اي را در بر ميگيرد كه حقوق مربوطه به آن به دو قسمت تقسيم مي شود :
1- كپي رايت يا حقوق پديدآورنده گان اصلي آثار مذكور
2- حقوق جانبي يا حقوق اجراء كنندگان ، توليد كنندگان آثار صوتي و سازمانهاي پخش راديو تلويزيون
3- تعهدات بين المللي براي حمايت از صاحبان حقوق مالكيت فكري
الف) كنواسيون پاريس ( سال 1883و 169 عضو) : براي حمايت مالكيت صنعتي
ب) كنواسيون برن : ( سال 1886 و 162 عضو): براي حمايت آثار ادبي و هنري
پ) كنواسيون مادريد: ( سال1891 و 78 عضو): براي ثبت بين المللي علائم
ت) موافقت نامه لاهه :(سال 1928) ( 43 كشور): براي طرح هاي صنعتي
ث) موافقت نامه نيس : (سال 1957) (79كشور) : طبقه بندي كالاو ثبت علائم
ج) موافقت نامه ليسبون: (سال1958) (25 كشور): علائم منبع و ثبت بين المللي
چ) كنواسيون رم : ( سال 1961) (83 كشور) : حمايت از اجراء كنندگان و توليد كنندگان آثار صوتي و سازمانهاي پخش راديو و تلويزيون
ح) معاهده همكاري حق اختراع: ( سال1970) (133 كشور): حق اختراع
خ) سازمان جهاني مالكيت فكري: (Wipo و 183 عضو) ( زير نظر سازمان بين الملل)
( Word in tellectual property organization )
د) موافقت نامه جنبه هاي تجاري حقوق مالكيت فكري (تريپس Trips)
Agreement on trade-related as pects of in tellectual property rights (trips)
· ويژگيهاي عمده موافقت نامه Trips :
1- تعيين استانداردهاي حداقل براي حمايت مركزي شامل :
الف ) پذيرفتن چهار كنواسيوم پاريس- برن- رم و مدارهاي يكپارچه
ب ) تكميل كردن كليه نواقص و كسري هاي كنواسيون هاي نامبرده
ج ) تاكيد بر مسئله اجراء و تشكيل شوراي نظارت
د ) تامين ساز و كار حل اختلاف
و ) يكي از اجزاء تفكيك ناپذير سند نهائي دور اروگوئه گات (GATT) ويكي از سه ركن موافقت نامه هاي سازمان جهاني تجارت ( World Trade Organization)
4- سير تشكيل GAAT و سازمان جهاني تجارت (WTO)
الف) سال 1927 : گردهمايي بين المللي مسائل ( توليد و تجارت) در ژنو : بدنبال بحران هاي اقتصادي جنگ جهاني اول و جهت تعديل سياستهاي حمايتي دولتها و تجارت آزاد
ب) سال 1944: كنفرانس Breton Woods و موافقتنامه تاسيس صندوق بين المللي پول و بانك بين المللي ترميم و توسعه (44 كشور)
ج) سال 1947: موافقت نامه عمومي تعرفه و تجارت " گات"
General Agreement on tariffs and trade (GATT)
23 كشور – ايران عضو ناظر- جهت رفع كردن موانع تبادلات بين المللي
- داراي 8 دوره مذاكرات از 1947 تا 1944 كه در مذاكرات دور اروگوئه در 1994 طرح مسئله مالكيت معنوي و فكري صورت گرفت .
د) سال 1955 : موافقت نامه مراكش : آغاز به كار سازمان جهاني تجارت = WTO
1- شامل گات + خيلي چيزهاي ديگر از جمله :
الف) پيدا كردن مبناء حقوقي و سازماني در دنيا
ب) مديريت و نظارت بر اجراء 28 موافقت نامه قبلي
ج) مجمع مذاكرات تجاري چند جانبه – ساز و كار حل و فصل – ارزيابي سياستها و همكاري با ساير سازمانهاي بين المللي و كمك به كشورهاي در حال توسعه
2- جهت عضويت : بايد فرآيند الحاق را كه شامل ( درخواست عضويت و پس از بررسي رژيم تجاري آن كشور و مذاكرات دوجانبه و چند جانبه و گزارش گروه كاري و پروتكل الحاق و لازم الاجرا شدن مي باشد) را طي كرد . لذا ابتدا به عنوان عضو ناظر براي آشنايي بيشتر با فعاليتهاي سازمان و كسب آمادگي الحاق وارد شده بدون اينكه هيچ حق راي داشته باشيد. اين فرآيند بين 3 تا 15 سال ممكن است طول بكشد.
5- شامل 149 عضو و 30 عضو ناظر مي باشد كه عضوهاي اصلي 95% تجارت دنيا را در بردارند .
6- ايران در سال 1995 درخواست عضويت داده و در سال 2005 به عنوان عضو ناظر پذيرفته شد.
5- سرفصلهاي قانون كپي رايت در ايران
1) نام قانون : قانون حمايت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان : مصول 1348
2) ماده 2: اثرهاي مورد حمايت : كتاب و رساله – ترانه و سرود آثار سمعي بصري- اثر موسيقي و ساير
3) ماده 5: پديدآورنده اثرهاي مورد حمايت اين قانون مي تواند استفاده از حقوق مادي خود را در كليه موارد از جمله موارد ذيل به غيرواگذاري كند :
1- تهيه فيلم هاي سينمايي و تلويزيوني و مانند آن
2- نمايش صحنه اي
3- ضبط تصويري يا صوتي اثر برروي صفحه يا نوار يا وسيله ديگر
4- پخش از راديو تلويزيون و وسائل ديگر
5- ترجمه ، نشر و تكثير و عرضه اثر از راه چاپ ، نقاشي ، عكاسي و...
6- استفاده از اثر در كارهاي علمي ، ادبي ، صنعتي ، هنري و تبليغاتي
7- بكار بردن اثر در فراهم كردن يا پديدآوردن اثرهاي ديگر
4) ماده 11: نسخه برداري از اثرهاي مورد حمايت اين قانون فقط در صورتي كه براي استفاده شخصي و غيرانتفاعي باشد مجاز است .
5) ماده12: مدت استفاده از حقوق مادي پديدآورنده موضوع اين قانون كه به موجب وصايت يا وراثت منتقل مي شود از تاريخ مرگ پديدآورنده سي سال است .
6) ماده 22: حقوق مادي پديدآورندگان موقعي از حمايت اين قانون برخوردار خواهد بود كه اثر براي نخستين بار در ايران چاپ يا پخش شده باشد ، و قبلاً در هيچ كشوري چاپ يا پخش نشده باشد .
7) ماده 23: هركس تمام يا قسمتي از اثر ديگري را كه مورد حمايت اين قانون است به نام خود يا به نام پديدآورنده بدون اجازه او و يا عالماً و عامداً بنام شخص ديگري از غير پديدآورنده نشر يا پخش يا عرضه كند به حبس تاديبي از 6 ماه تا 3 سال محكوم خواهد شد .
8) ماده 31: تعقيب بزه هاي مذكور در اين قانون با شكايت شاكي خصوصي شروع و با گذشت او موقوف مي شود .
شروع بحث :
فلسفه حمايت از آفريده هاي هنري :
قانون اكثر كشورها در دنيايي امروز حقوق اين نوع مالكيت را به رسميت شناخته اند تا خلاقيت معنوي انسانها برانگيخته شود، مردم از ثمره چنين خلاقيت فكري بهره مند گردند و مطمئن باشند كه هر انديشه اي را كه به اثري تبديل و ابتكاري انجام مي دهند ، مالك آن اثر شناخته شده و از اتمام حقوق مادي و معنوي آن بهره مند خواهند شد .
به طور كلي فلسفه حمايت از چنين آثاري را مي توان در دلايل زير خلاصه نمود :
الف) دلائل حمايت از حق مولف :
1- انصاف و عدالت :
فطرت و طبيعت و انصاف هر انساني حكم ميكند كه سود يا ضرر ناشي از هر فعلي به فاعل آن بازگردد، اگر اثري سود آور است اين سود بايد نصيب پديد آورنده آن اثر شود و طبيعي است كه در اين ميان پديد آورنده نيز نياز به يك امينيت فكري و رواني دارد از اينكه حق مالكيت او از لحاظ قانون و قانونگذار پاس داشته ميشود و پر واضح است كه سودمندي كسي به غير از پديدآورنده اثر از آن به دور از انصاف و عدالت است.
2- دليل فرهنگي :
1- در همين ابتداي امر مشخص است كه فرهنگ هر مملكتي ساخته و پرداخته افراد آن مملكت است، و طبيعي است كه نقش عمده اين فرهنگ سازي بر دوش رسانه هاي صوتي و تصويري و صاحبان آن يعني هنرمندان هر مرز و بومي قرار دارد عدم حمايت از حقوق پديد آورندگان اين آثار هنري در واقع به منزله عدم حمايت از هنرمندان و صاحبان فكر يك مملكت است و بديهي است در صورتيكه هنرمندي يا صاحب فكري چنين بي مهري هايي را از سرزمين مادري خويش ببيند رفته رفته منزوي ميشود. يا در كنج خانه گوشه عزلت ميگزيند و يا در خوش بينانه ترين حالت عزم هجرت از سرزمين خود ميكند و عطاي ماندن در سرزمين مادري خود را به اميد رفتن به جايي كه قدر و منزلت او را ارج بگذارند به لقايش ميبخشد.
2- جلوگيري از ترويج فرهنگ مال مردم خوري واز بين بردن روحيه تن پروري و سو استفاده چي بودن.
3- باور پذير نمودن پيام ها و تعاليم اخلاقي در جامعه اي كه به حق پديدآورندگان آثار فكري و هنري احترامي گذاشته نميشود كاري امكان ناپذير و پارادوكسيكال است.
4- رواج فرهنگ احترام گذاردن به حقوق افراد از ديگر مزيتهاي فرهنگي رعايت كردن حقوق مولفين است.
3- دليل اجتماعي :
1- توزيع و انتشار گسترده آثار در ميان انبوه جمعيت يك جامعه بر مشتركات آن جامعه مي افزايد و وحدت اجتماعي را تحكيم ميكند. به طوري كه مردم با داشتن چنين وحدتي با تشريك مساعي در راستاي تحكيم بخشيدن به اهداف و آرمانهاي مشترك خود با يكديگر گام بر ميدارند.
2- افزايش بهداشت رواني جامعه و ترويج اين نكته كه همواره هر كسي نتيجه كاشته خود را درو ميكند و اجازه هيچگونه سو استفاده اي به كسي داده نميشود كه بدون هيچ ترديد تاثير مستقيمي در زايندگي و پويايي يك جامعه و افراد آن دارد.
4- دليل مذهبي :
مطابق فتاواي متعدد مراجع عظام تقليد ، رعايت حقوق صاحبان اثر از نظر شرع مبين نيز شرعاً واجب است و اين بدان معناست كه در رواج پديده رعايت نكردن حق مولف نه تنها امري خلاف قانون است بلكه از لحاظ شرعي نيز مردود شمرده مي شود و در واقع با رخ دادن اين اتفاق امري خلاف شرع در حال رخ دادن است و پر واضح است كه در مملكت عزيز اسلامي ما رخ دادن امري غير شرعي آن هم در مقياس وسيع تا چه حد تاسف آور وده و تا چه ميزان لزوم برخورد با اين پديده را جدي مي نمايد .
5- دليل اقتصادي :
1- اكثر قريب به اتفاق آثار هنري و فكري با هدف در اختيار عموم قرار گرفتن توسط مولفينشان تاليف شده و براي انتشار آماده ميشوند و همه ميدانيم كه انشتار اين گونه آثار چه هزينه سنگين و كمر شكني را دارند و چه هزينه هايي را بر دوش مولفين خود ميگذارد، حالا فرض نمايي كه فيلمي توسط هنرمندي با هزينه هنگفت تهيه شده اما متاسفانه به دليل عدم رعايت حق تاليف آن نه تنها سود يا منفعت به خالق آن اثر باز نگشته بلكه او را دچار ضرر سنگين اقتصادي نيز كرده است به عقيده شما اين صاحب اثر آيا انگيزه اي جهت توليد اثري ديگر خواهد داشت؟ اين ضخص چگونه و با چه اميدي به چرخاندن چرخه اقتصادي خود بايد اميدوار باشد ؟
ب) نتايج رعايت نشدن قانون كپي رايت در ايران :
1- فروش ميليونها نسخه كپي فيلم در سال
2- سر ريز شدن ميلياردها تومان درآمده حاصله از فروش هاي كپي در جيب سوداگران
3- تضعيف موسسات ويدئو رسانه
4- تضعيف تهيه كنندگان فيلم هاي ايراني
5- تضعيف صنعت سينماي كشور
6- عدم امكان ساخت فيلم هاي مطرح در مقابله تهاجم فرهنگي
7- تهاجم و نفوذ فرهنگي بيگانه
ج) آسيب شناسي فعاليت هاي صورت گرفته در زمينه كپي رايت :
1- مزايا :
الف ) ايجاد ستاد مبارزه با آثار غير مجاز سمعي و بصري
ب) تشكيل شعبه اقتصادي و قاضي اختصاصي در دادگاه ها براي پرونده هاي كپي رايت در تهران
ج) فرهنگ سازي
2- معايب :
الف) عدم جدي گرفتن موضوع از سوي تمامي نهادهاي دست اندر كار : هنرمندان، كارگردانان، صدا و سيما، وزارت ارشاد و قوه قضائي
ب) ضعفهاي موجود در قانون حمايت از حقوق مولفان و هنرمندان سال 48 :
1- در قانون جرم خصوصي است يعني براي پيگيري و مجازات مجرم هزينه يا صاحب امتياز خود بايد از كپي كننده شكايت طرح كند در اين باب ذكر چند نكته لازم است :
الف) وقتي اين جرم خصوصي باشد يعني با گزارش كردن به پليس 110 يا كلانتري ولي واردعمل نمي شود و جلوي جرم را نمي گيرد و شاكي تنها بايد شكايت خود را از طريق خود يا وكيل در دادسرا به ثبت رسانده و تازه با گرفتن مامور كلانتري به محل وقوع جرم مراجعه و چنانچه آثار جرم وجود داشته باشد و مخفي نشده باشد نسبت به ضبط آلات جرم اقدام نمايد .
ب) مشكل ديگر اين است كه اگر يك صاحب امتياز بخواهد شكايت كند ، از چه كسي شكايت كند؟ يك صاحب امتياز با مجموعه زيادي از افراد سودجو طرف است اعم از تكثير كننده ها ، صاحبان ويدئو كلوبها، دست فروشان و... ، چگونه يك نفر مي تواند عليه اين مجموعه افراد شكايت كند ؟
2- در عمل قاضي پرونده با مجازات هاي نقدي كم پرونده را مي بندد .
ج) عدم آگاهي و آموزش قابل قضاوت با اهميت واصل موضوع بخصوص در شهرستانها و در نتيجه عدم برخورد جدي با پرونده هاي فوق
د) عدم تلاش مناسب و كافي جهت فرهنگ سازي آن عليرغم تلاشهاي انجام شده
نتيجه :
در جمع بندي مطالب ، با توجه به حجم وسيع كپي فيلم در كشور و درآمد حاصل از آن كه بدست يغماگران فرهنگ مي رسد و تاثير نابسزا آن در تضعيف سينما كشور و تهاجم فرهنگي و همچنين جهت تسهيل در پيوستن به سازمان جهاني تجارت ، اميد است كه تلاش نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و كميسيون فرهنگي مجلس ضعفهاي قانون موجود تصحيح و كامل گردد ، از طرفي با آموزش و اطلاع رساني بيشتر به قضاوت برخورد سريعتر و جدي تر با پرونده هاي كپي رايت شده و از طرفي همه ارگانها و نهادها همكاري و تلاش لازم را در فرهنگ سازي حقوق مولفان نموده و در نهايت با قرار دادن بودجه و امكانات لازم به ستاد مبارزه با آثار غير مجاز سمعي و بصري ، با برچيده شدن كپي آثار بتوانيم جامعه سالم ، فرهنگي و پر نشاط داشته باشيم .
والسلام
منابع :
1- حقوق مالكيت فكري در سازمان جهاني تجارت : دكتر وحيد بزرگي و امير هوشنگ فتحي زاده
2- موافقت نامه عمومي تعرفه و تجارت ، سازمان جهاني تجارت : دكتر اسفنديار اميد بخش
3- فرآيند الحاق به سازمان جهاني تجارت : فرزاد مرادپور
4- موافقت نامه عمومي تعرفه و تجارت ( گات) : موسي موسوي زنوز
5- قوانين و مقررات حقوق مالكيت فكري : تقي اماني
6- و با تشكر از سركار خانم مريم طالب نظري
مقدمه :
قبل از ورود به بدنه اين بحث لازم است مختصري در مورد ارزش و اهميت مفهوم كپي رايت گفته شود تا ضرورت پرداختن به اين مقوله روشن گردد. بارها در مطبوعات و يا ساير رسانه هاي ارتباط جمعي خوانده ايد و يا مشاهده كرده ايد كه به آثار فكري يا فرهنگي يا هنري ديگران دستبرد زده شده است به اين شكل كه اثري ، فكري يا هنري به نام كسي غير از سازنده آن و در جهت سودجويي هاي كلان در بازارهاي تجاري وارد شده است بدون اينكه كوچكترين منفعتي به صاحب اصلي آن اثر برسد.
همانطور كه همه ميدانيم اين مسئله علاوه بر ضررهاي مادي تاثيرات بسيار منفي و بدي را بر روح و روان صاحبان آثار سرقت شده ميگذارد به نحوي كه حتي شايد ديگر هيچ انگيزه اي براي توليد اثر ديگري نداشته باشند و نسبت به هر خلاقيت جديد هنري يا انديشه اي بي ميل شده باشند چرا كه در صورت رعايت نشدن حقوقشان هيچ مرجعي براي رسيدگي به شكايت آنها وجود ندارد.
هنوز متاسفانه اين فرهنگ زشتي كه دستبرد زدن به يك اثر هنري، به عنوان مثال كپي غير مجاز يك فيلم، همسنگ دزدي از مال غير است در جامعه ما آنچنان كه بايد جا نيفتاده است و عليرغم قوانيني كه قانونگذار در راستاي حمايت از حقوق مولفين به تصويب رسانده فاصله زيادي تا عملي شدن اين قوانين در جامعه وجود دارد به نحوي كه متاسفانه كماكان به وفور با اخباري در زمينه رعايت نشدن حقوق صاحبان آثار مواجه ميشويم.
براستي چه بايد كرد؟ چگونه ميتوان گامي جديد و عملي در راستاي رعايت حقوق صاحبان آثار فرهنگي و فكري برداشت؟امروز كه دنيا با اهرم نظارتي سازمان تجارت جهاني به مبحث حقوق مالكيت فكري وارد شده است، چگونه ميتوان از اين قافله عقب نماند و به آن پيوست؟ حجم دزدي رخ داده ناشي از رعايت نشدن حق تاليف در كشورمان به چه ميزان است؟پيامدهاي منفي اين اتفاق چيست؟ وظيفه هريك از ما در اين مسير چگونه است؟ فرهنگ سازي در اين زمينه نيازمند چه ساز و كارهايي هست؟ نواقص موجود در رويكردهاي فعلي چيست و چگونه ميتوان آنها را برطرف كرد؟
اين مختصر تلاش ناچيزي است در راستاي نشان دادن اهميت مفهوم حق تاليف در صنعت سينماي خانگي اين مرز و بوم.
تعاريف :
1- حقوق مالكيت فكري
به حقوق ناشي از آفرينش ها و خلاقيت هاي فكري در زمينه علمي ، صنعتي و تجاري ، ادبي و هنري گفته مي شود كه به دو حوزه تقسيم مي گردد :
الف) حقوق مالكيت صنعتي شامل :
1- حقوق مربوط به علائم تجاري
2- حقوق مربوط به اختراع و طراحي صنعتي
ب) كپي رايت ( حقوق تاليف) و حقوق جانبي
2- كپي رايت
از نظر لغوي به معني حق نسخه برداري و يا حق مولف است كه مي تواند طيف گسترده اي از آثار مكتوب ، آثار سمعي بصري- آثار تجسمي و صنايع دستي ، نقشه قالي و گليم و نرم افزارهاي رايانه اي را در بر ميگيرد كه حقوق مربوطه به آن به دو قسمت تقسيم مي شود :
1- كپي رايت يا حقوق پديدآورنده گان اصلي آثار مذكور
2- حقوق جانبي يا حقوق اجراء كنندگان ، توليد كنندگان آثار صوتي و سازمانهاي پخش راديو تلويزيون
3- تعهدات بين المللي براي حمايت از صاحبان حقوق مالكيت فكري
الف) كنواسيون پاريس ( سال 1883و 169 عضو) : براي حمايت مالكيت صنعتي
ب) كنواسيون برن : ( سال 1886 و 162 عضو): براي حمايت آثار ادبي و هنري
پ) كنواسيون مادريد: ( سال1891 و 78 عضو): براي ثبت بين المللي علائم
ت) موافقت نامه لاهه :(سال 1928) ( 43 كشور): براي طرح هاي صنعتي
ث) موافقت نامه نيس : (سال 1957) (79كشور) : طبقه بندي كالاو ثبت علائم
ج) موافقت نامه ليسبون: (سال1958) (25 كشور): علائم منبع و ثبت بين المللي
چ) كنواسيون رم : ( سال 1961) (83 كشور) : حمايت از اجراء كنندگان و توليد كنندگان آثار صوتي و سازمانهاي پخش راديو و تلويزيون
ح) معاهده همكاري حق اختراع: ( سال1970) (133 كشور): حق اختراع
خ) سازمان جهاني مالكيت فكري: (Wipo و 183 عضو) ( زير نظر سازمان بين الملل)
( Word in tellectual property organization )
د) موافقت نامه جنبه هاي تجاري حقوق مالكيت فكري (تريپس Trips)
Agreement on trade-related as pects of in tellectual property rights (trips)
· ويژگيهاي عمده موافقت نامه Trips :
1- تعيين استانداردهاي حداقل براي حمايت مركزي شامل :
الف ) پذيرفتن چهار كنواسيوم پاريس- برن- رم و مدارهاي يكپارچه
ب ) تكميل كردن كليه نواقص و كسري هاي كنواسيون هاي نامبرده
ج ) تاكيد بر مسئله اجراء و تشكيل شوراي نظارت
د ) تامين ساز و كار حل اختلاف
و ) يكي از اجزاء تفكيك ناپذير سند نهائي دور اروگوئه گات (GATT) ويكي از سه ركن موافقت نامه هاي سازمان جهاني تجارت ( World Trade Organization)
4- سير تشكيل GAAT و سازمان جهاني تجارت (WTO)
الف) سال 1927 : گردهمايي بين المللي مسائل ( توليد و تجارت) در ژنو : بدنبال بحران هاي اقتصادي جنگ جهاني اول و جهت تعديل سياستهاي حمايتي دولتها و تجارت آزاد
ب) سال 1944: كنفرانس Breton Woods و موافقتنامه تاسيس صندوق بين المللي پول و بانك بين المللي ترميم و توسعه (44 كشور)
ج) سال 1947: موافقت نامه عمومي تعرفه و تجارت " گات"
General Agreement on tariffs and trade (GATT)
23 كشور – ايران عضو ناظر- جهت رفع كردن موانع تبادلات بين المللي
- داراي 8 دوره مذاكرات از 1947 تا 1944 كه در مذاكرات دور اروگوئه در 1994 طرح مسئله مالكيت معنوي و فكري صورت گرفت .
د) سال 1955 : موافقت نامه مراكش : آغاز به كار سازمان جهاني تجارت = WTO
1- شامل گات + خيلي چيزهاي ديگر از جمله :
الف) پيدا كردن مبناء حقوقي و سازماني در دنيا
ب) مديريت و نظارت بر اجراء 28 موافقت نامه قبلي
ج) مجمع مذاكرات تجاري چند جانبه – ساز و كار حل و فصل – ارزيابي سياستها و همكاري با ساير سازمانهاي بين المللي و كمك به كشورهاي در حال توسعه
2- جهت عضويت : بايد فرآيند الحاق را كه شامل ( درخواست عضويت و پس از بررسي رژيم تجاري آن كشور و مذاكرات دوجانبه و چند جانبه و گزارش گروه كاري و پروتكل الحاق و لازم الاجرا شدن مي باشد) را طي كرد . لذا ابتدا به عنوان عضو ناظر براي آشنايي بيشتر با فعاليتهاي سازمان و كسب آمادگي الحاق وارد شده بدون اينكه هيچ حق راي داشته باشيد. اين فرآيند بين 3 تا 15 سال ممكن است طول بكشد.
5- شامل 149 عضو و 30 عضو ناظر مي باشد كه عضوهاي اصلي 95% تجارت دنيا را در بردارند .
6- ايران در سال 1995 درخواست عضويت داده و در سال 2005 به عنوان عضو ناظر پذيرفته شد.
5- سرفصلهاي قانون كپي رايت در ايران
1) نام قانون : قانون حمايت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان : مصول 1348
2) ماده 2: اثرهاي مورد حمايت : كتاب و رساله – ترانه و سرود آثار سمعي بصري- اثر موسيقي و ساير
3) ماده 5: پديدآورنده اثرهاي مورد حمايت اين قانون مي تواند استفاده از حقوق مادي خود را در كليه موارد از جمله موارد ذيل به غيرواگذاري كند :
1- تهيه فيلم هاي سينمايي و تلويزيوني و مانند آن
2- نمايش صحنه اي
3- ضبط تصويري يا صوتي اثر برروي صفحه يا نوار يا وسيله ديگر
4- پخش از راديو تلويزيون و وسائل ديگر
5- ترجمه ، نشر و تكثير و عرضه اثر از راه چاپ ، نقاشي ، عكاسي و...
6- استفاده از اثر در كارهاي علمي ، ادبي ، صنعتي ، هنري و تبليغاتي
7- بكار بردن اثر در فراهم كردن يا پديدآوردن اثرهاي ديگر
4) ماده 11: نسخه برداري از اثرهاي مورد حمايت اين قانون فقط در صورتي كه براي استفاده شخصي و غيرانتفاعي باشد مجاز است .
5) ماده12: مدت استفاده از حقوق مادي پديدآورنده موضوع اين قانون كه به موجب وصايت يا وراثت منتقل مي شود از تاريخ مرگ پديدآورنده سي سال است .
6) ماده 22: حقوق مادي پديدآورندگان موقعي از حمايت اين قانون برخوردار خواهد بود كه اثر براي نخستين بار در ايران چاپ يا پخش شده باشد ، و قبلاً در هيچ كشوري چاپ يا پخش نشده باشد .
7) ماده 23: هركس تمام يا قسمتي از اثر ديگري را كه مورد حمايت اين قانون است به نام خود يا به نام پديدآورنده بدون اجازه او و يا عالماً و عامداً بنام شخص ديگري از غير پديدآورنده نشر يا پخش يا عرضه كند به حبس تاديبي از 6 ماه تا 3 سال محكوم خواهد شد .
8) ماده 31: تعقيب بزه هاي مذكور در اين قانون با شكايت شاكي خصوصي شروع و با گذشت او موقوف مي شود .
شروع بحث :
فلسفه حمايت از آفريده هاي هنري :
قانون اكثر كشورها در دنيايي امروز حقوق اين نوع مالكيت را به رسميت شناخته اند تا خلاقيت معنوي انسانها برانگيخته شود، مردم از ثمره چنين خلاقيت فكري بهره مند گردند و مطمئن باشند كه هر انديشه اي را كه به اثري تبديل و ابتكاري انجام مي دهند ، مالك آن اثر شناخته شده و از اتمام حقوق مادي و معنوي آن بهره مند خواهند شد .
به طور كلي فلسفه حمايت از چنين آثاري را مي توان در دلايل زير خلاصه نمود :
الف) دلائل حمايت از حق مولف :
1- انصاف و عدالت :
فطرت و طبيعت و انصاف هر انساني حكم ميكند كه سود يا ضرر ناشي از هر فعلي به فاعل آن بازگردد، اگر اثري سود آور است اين سود بايد نصيب پديد آورنده آن اثر شود و طبيعي است كه در اين ميان پديد آورنده نيز نياز به يك امينيت فكري و رواني دارد از اينكه حق مالكيت او از لحاظ قانون و قانونگذار پاس داشته ميشود و پر واضح است كه سودمندي كسي به غير از پديدآورنده اثر از آن به دور از انصاف و عدالت است.
2- دليل فرهنگي :
1- در همين ابتداي امر مشخص است كه فرهنگ هر مملكتي ساخته و پرداخته افراد آن مملكت است، و طبيعي است كه نقش عمده اين فرهنگ سازي بر دوش رسانه هاي صوتي و تصويري و صاحبان آن يعني هنرمندان هر مرز و بومي قرار دارد عدم حمايت از حقوق پديد آورندگان اين آثار هنري در واقع به منزله عدم حمايت از هنرمندان و صاحبان فكر يك مملكت است و بديهي است در صورتيكه هنرمندي يا صاحب فكري چنين بي مهري هايي را از سرزمين مادري خويش ببيند رفته رفته منزوي ميشود. يا در كنج خانه گوشه عزلت ميگزيند و يا در خوش بينانه ترين حالت عزم هجرت از سرزمين خود ميكند و عطاي ماندن در سرزمين مادري خود را به اميد رفتن به جايي كه قدر و منزلت او را ارج بگذارند به لقايش ميبخشد.
2- جلوگيري از ترويج فرهنگ مال مردم خوري واز بين بردن روحيه تن پروري و سو استفاده چي بودن.
3- باور پذير نمودن پيام ها و تعاليم اخلاقي در جامعه اي كه به حق پديدآورندگان آثار فكري و هنري احترامي گذاشته نميشود كاري امكان ناپذير و پارادوكسيكال است.
4- رواج فرهنگ احترام گذاردن به حقوق افراد از ديگر مزيتهاي فرهنگي رعايت كردن حقوق مولفين است.
3- دليل اجتماعي :
1- توزيع و انتشار گسترده آثار در ميان انبوه جمعيت يك جامعه بر مشتركات آن جامعه مي افزايد و وحدت اجتماعي را تحكيم ميكند. به طوري كه مردم با داشتن چنين وحدتي با تشريك مساعي در راستاي تحكيم بخشيدن به اهداف و آرمانهاي مشترك خود با يكديگر گام بر ميدارند.
2- افزايش بهداشت رواني جامعه و ترويج اين نكته كه همواره هر كسي نتيجه كاشته خود را درو ميكند و اجازه هيچگونه سو استفاده اي به كسي داده نميشود كه بدون هيچ ترديد تاثير مستقيمي در زايندگي و پويايي يك جامعه و افراد آن دارد.
4- دليل مذهبي :
مطابق فتاواي متعدد مراجع عظام تقليد ، رعايت حقوق صاحبان اثر از نظر شرع مبين نيز شرعاً واجب است و اين بدان معناست كه در رواج پديده رعايت نكردن حق مولف نه تنها امري خلاف قانون است بلكه از لحاظ شرعي نيز مردود شمرده مي شود و در واقع با رخ دادن اين اتفاق امري خلاف شرع در حال رخ دادن است و پر واضح است كه در مملكت عزيز اسلامي ما رخ دادن امري غير شرعي آن هم در مقياس وسيع تا چه حد تاسف آور وده و تا چه ميزان لزوم برخورد با اين پديده را جدي مي نمايد .
5- دليل اقتصادي :
1- اكثر قريب به اتفاق آثار هنري و فكري با هدف در اختيار عموم قرار گرفتن توسط مولفينشان تاليف شده و براي انتشار آماده ميشوند و همه ميدانيم كه انشتار اين گونه آثار چه هزينه سنگين و كمر شكني را دارند و چه هزينه هايي را بر دوش مولفين خود ميگذارد، حالا فرض نمايي كه فيلمي توسط هنرمندي با هزينه هنگفت تهيه شده اما متاسفانه به دليل عدم رعايت حق تاليف آن نه تنها سود يا منفعت به خالق آن اثر باز نگشته بلكه او را دچار ضرر سنگين اقتصادي نيز كرده است به عقيده شما اين صاحب اثر آيا انگيزه اي جهت توليد اثري ديگر خواهد داشت؟ اين ضخص چگونه و با چه اميدي به چرخاندن چرخه اقتصادي خود بايد اميدوار باشد ؟
ب) نتايج رعايت نشدن قانون كپي رايت در ايران :
1- فروش ميليونها نسخه كپي فيلم در سال
2- سر ريز شدن ميلياردها تومان درآمده حاصله از فروش هاي كپي در جيب سوداگران
3- تضعيف موسسات ويدئو رسانه
4- تضعيف تهيه كنندگان فيلم هاي ايراني
5- تضعيف صنعت سينماي كشور
6- عدم امكان ساخت فيلم هاي مطرح در مقابله تهاجم فرهنگي
7- تهاجم و نفوذ فرهنگي بيگانه
ج) آسيب شناسي فعاليت هاي صورت گرفته در زمينه كپي رايت :
1- مزايا :
الف ) ايجاد ستاد مبارزه با آثار غير مجاز سمعي و بصري
ب) تشكيل شعبه اقتصادي و قاضي اختصاصي در دادگاه ها براي پرونده هاي كپي رايت در تهران
ج) فرهنگ سازي
2- معايب :
الف) عدم جدي گرفتن موضوع از سوي تمامي نهادهاي دست اندر كار : هنرمندان، كارگردانان، صدا و سيما، وزارت ارشاد و قوه قضائي
ب) ضعفهاي موجود در قانون حمايت از حقوق مولفان و هنرمندان سال 48 :
1- در قانون جرم خصوصي است يعني براي پيگيري و مجازات مجرم هزينه يا صاحب امتياز خود بايد از كپي كننده شكايت طرح كند در اين باب ذكر چند نكته لازم است :
الف) وقتي اين جرم خصوصي باشد يعني با گزارش كردن به پليس 110 يا كلانتري ولي واردعمل نمي شود و جلوي جرم را نمي گيرد و شاكي تنها بايد شكايت خود را از طريق خود يا وكيل در دادسرا به ثبت رسانده و تازه با گرفتن مامور كلانتري به محل وقوع جرم مراجعه و چنانچه آثار جرم وجود داشته باشد و مخفي نشده باشد نسبت به ضبط آلات جرم اقدام نمايد .
ب) مشكل ديگر اين است كه اگر يك صاحب امتياز بخواهد شكايت كند ، از چه كسي شكايت كند؟ يك صاحب امتياز با مجموعه زيادي از افراد سودجو طرف است اعم از تكثير كننده ها ، صاحبان ويدئو كلوبها، دست فروشان و... ، چگونه يك نفر مي تواند عليه اين مجموعه افراد شكايت كند ؟
2- در عمل قاضي پرونده با مجازات هاي نقدي كم پرونده را مي بندد .
ج) عدم آگاهي و آموزش قابل قضاوت با اهميت واصل موضوع بخصوص در شهرستانها و در نتيجه عدم برخورد جدي با پرونده هاي فوق
د) عدم تلاش مناسب و كافي جهت فرهنگ سازي آن عليرغم تلاشهاي انجام شده
نتيجه :
در جمع بندي مطالب ، با توجه به حجم وسيع كپي فيلم در كشور و درآمد حاصل از آن كه بدست يغماگران فرهنگ مي رسد و تاثير نابسزا آن در تضعيف سينما كشور و تهاجم فرهنگي و همچنين جهت تسهيل در پيوستن به سازمان جهاني تجارت ، اميد است كه تلاش نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و كميسيون فرهنگي مجلس ضعفهاي قانون موجود تصحيح و كامل گردد ، از طرفي با آموزش و اطلاع رساني بيشتر به قضاوت برخورد سريعتر و جدي تر با پرونده هاي كپي رايت شده و از طرفي همه ارگانها و نهادها همكاري و تلاش لازم را در فرهنگ سازي حقوق مولفان نموده و در نهايت با قرار دادن بودجه و امكانات لازم به ستاد مبارزه با آثار غير مجاز سمعي و بصري ، با برچيده شدن كپي آثار بتوانيم جامعه سالم ، فرهنگي و پر نشاط داشته باشيم .
والسلام
منابع :
1- حقوق مالكيت فكري در سازمان جهاني تجارت : دكتر وحيد بزرگي و امير هوشنگ فتحي زاده
2- موافقت نامه عمومي تعرفه و تجارت ، سازمان جهاني تجارت : دكتر اسفنديار اميد بخش
3- فرآيند الحاق به سازمان جهاني تجارت : فرزاد مرادپور
4- موافقت نامه عمومي تعرفه و تجارت ( گات) : موسي موسوي زنوز
5- قوانين و مقررات حقوق مالكيت فكري : تقي اماني
6- و با تشكر از سركار خانم مريم طالب نظري
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر